Preview

Топырақтану және агрохимия

Топырақтану және агрохимия

Кеңейтілген іздеу

Органикалық тыңайтқыштардың мақта егістігіндегі топырақ құнарлылығына ықпалы

https://doi.org/10.51886/1999-740X_2026_4_89

Толық мәтін:

Аңдатпа

Бұл мақала органикалық тыңаи тқыштарды қолданудың мақта егістігіндегі топырақ құнарлылығына және агрохимиялық қасиеттеріне әсерін кешенді бағалауға арналған. Зерттеудің негізгі мақсаты – органикалық тыңаи тқыштарды паи далану арқылы топырақтағы қарашірінді құрамы, қоректік элементтердің (N-NO3, P2O5) өзгеруін анықтау болып табылады. Зерттеу жұмыстары суармалы егіншілік жағдаи ында жүргізілген далалық тәжірибелер негізінде орындалды. Тәжірибе барысында органикалық тыңаи тқыштардың әртүрлі мөлшерде және әртүрлі қолдану тәсілдері бои ынша топырақтың құнарлығына және қоректік режиміне әсері зерттелді. Зерттеу нәтижелері органикалық тыңаи тқыштарды жүи елі қолдану топырақтағы органикалық заттар қорының артуына, қарашірік қабатының тұрақтануына және қоректік элементтердің өсімдікке сіңімділігінің жоғарылауына ықпал ететінін көрсетті. Сонымен қатар, органикалық тыңаи тқыштарды паи далану минералдық тыңаи тқыштарға тәуелділікті азаи туға, топырақтың деградациялық үдерістерінің алдын алуға және агроэкожүи енің экологиялық тұрақтылығын сақтауға мүмкіндік беретіні анықталды. Зерттеу нәтижелері мақта шаруашылығындағы қорды үнемдеи тін және экологиялық тұрғыдан қауіпсіз агротехнологияларды қалыптастырудың ғылыми негізін кеңеи теді және оларды өндірістік тәжірибеде енгізудің практикалық маңыздылығын дәлелдеи ді. 

Авторлар туралы

А. Ж. Сманов
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті
Қазақстан

050010, Алматы, Абай даңғылы, 8



Т. А. Атақұлов
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті
Қазақстан

050010, Алматы, Абай даңғылы, 8



Н. А. Барлыкова
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті
Қазақстан

050010, Алматы, Абай даңғылы, 8



А. М. Тағаев
Қазақ мақта шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты
Қазақстан

160525, Түркістан облысы, Атакент қалашығы, Лабораторная көшесі, 1a



C. Махмаджанов
Қазақ мақта шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты
Қазақстан

160525, Түркістан облысы, Атакент қалашығы, Лабораторная көшесі, 1a



О. Дүйсен
Қазақ мақта шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты
Қазақстан

160525, Түркістан облысы, Атакент қалашығы, Лабораторная көшесі, 1a



Әдебиет тізімі

1. Сманов Ә.Ж., Атақұлов Т.А. Қазақстанның оңтүстік-шығысында қорүнемдеи тін инновациялық технологиялар негізінде суармалы жерлерді тиімді паи далану: монография. Алматы: «Полиграфия» баспаханасы, 2025. № 13(4). Б. 9–32. 2. Сманов Ә.Ж., Жанбырбаев Е.А., Барлықова Н.Ә. Агрономиялық зерттеу негіздері: оқу құралы. Алматы: «Аи тұмар» баспасы, 2024. Б. 6–159.

2. Сманов А.Ж., Атакұлов Т.А., Тағаев А.М. Құрғақ аи мақ жағдаи ында су үнемдеу технологияларын қолдану. Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің «Ғылым және білім» ғылыми-практикалық журналы. 2025. № 4-3 (81). Б. 34–44. ISSN 2305-9397. DOI: 10.52578/23059397-2025-4-3-34-44.

3. Тагаев А.М., Толеков А.С., Сманов А.Ж. Способы повышения эффективности орошаемых земель // Ізденістер, нәтижелер Исследования, результаты. 2025.

4. № 1 (105). С. 490–497. ISSN 2304-3334. DOI: 10.37884/1-2025/52.

5. Arora S., Singh A.K., Singh Y.P. Bioremediation of Salt Affected Soils: An Indian Perspective. Cham: Springer International Publishing, 2017. DOI: 10.1007/978-3-31948257-6.

6. Diacono M., Montemurro F. Effectiveness of organic wastes as fertilizers and amendments in salt-affected soils // Agriculture. 2015. Vol. 5. P. 221–230.

7. Morsy S., Elbasyoni I.S., Baenziger S., Abdallah A.M. Gypsum amendment influences performance and mineral absorption in wheat cultivars grown in normal and salinesodic soils // Journal of Agronomy and Crop Science. 2022. № 2. P. 1–18.

8. Mahmoodabadi M., Yazdanpanah N., Sinobas L.R., Pazira E., Neshat A. Reclamation of calcareous saline sodic soil with different amendments (I): Redistribution of soluble cations within the soil profile // Agricultural Water Management. 2013. Vol. 120. P. 30–38.

9. Jiang W., Chen R., Lyu J., Qin L., Wang G., Chen X., Wang Y., Yin C., Mao Z. Remediation of the microecological environment of heavy metal-contaminated soil with fulvic acid improves the quality and yield of apple // Journal of Hazardous Materials. 2023. Vol. 460. P. 132399. DOI: 10.1016/j.jhazmat.2023.132399.

10. Jin Q., Zhang Y., Wang Q., Li M., Sun H., Liu N., Zhang L., Zhang Y., Liu Z. Effects of potassium fulvic acid and potassium humate on microbial biodiversity in bulk soil and rhizosphere soil of Panax ginseng // Microbiological Research. 2022. Vol. 254. P. 126914. DOI: 10.1016/j.micres.2021.126914.

11. Islam M.M., Karim A.J.M.S., Jahiruddin M., Majid N.M., Miah M.G., Ahmed M.M. Effects of organic manure and chemical fertilizers on crops in the radish-stem amaranthIndian spinach cropping pattern in homestead area // Australian Journal of Crop Science. 2011. Vol. 5, № 11. P. 1370–1378.

12. Sood M.C. Integrated nutrient supply and management for potato production in mid hills of Shimla // Potato Journal. 2007. Vol. 34, № 1–2. P. 101–102.

13. Heitkamp F., Raupp J., Ludwig B. Soil organic matter pools and crop yields as affected by the rate of farmyard manure and use of biodynamic preparations in a sandy soil // Organic Agriculture. 2011. Vol. 1, № 2. P. 111–124.

14. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегеи лі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» атты Қазақстан халқына Жолдауы. Астана, 2025. 8 қыркүи ек.

15. Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 20212030 жылдарға арналған тұжырымдамасы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 30 желтоқсандағы № 960 қаулысы. Астана, 2021.

16. Методика полевых и вегетационных опытов с хлопчатником. 4-е изд., доп. Ташкент: Союз НИХИ, 1981. С. 10–218.

17. Доспехов, Б. А. Методика полевого опыта: (с основами статистическои обработки результатов исследовании ). М.: ИД Альянс. 2011. 352 с.

18. Snedecor G.W., Cochran W.G. Statistical Methods. 8th ed. Ames: Iowa State University Press, 1989. P. 210–235.

19. O'Brien A., Vega A., Bouguyon E., Krouk G., Gojon A., Coruzzi G., Gutie rrez R.A. Nitrate transport, sensing, and responses in plants // Molecular Plant. 2016. Vol. 9, № 6. P. 837–856. DOI: 10.1016/j.molp.2016.05.004.

20. Bieleski R.L. Phosphate pools, phosphate transport, and phosphate availability // Annual Review of Plant Physiology. 1973. Vol. 24, № 1. P. 225–252.

21. Dey G., Banerjee P., Sharma R.K., Maity J.P., Etesami H., Shaw A.K., Chen C.Y. Management of phosphorus in salinity-stressed agriculture for sustainable crop production by salt-tolerant phosphate-solubilizing bacteria A review // Agronomy. 2021. Vol. 11, № 8. P. 1552. DOI: 10.3390/agronomy11081552.


Рецензия

Дәйектеу үшін:


Сманов А.Ж., Атақұлов Т.А., Барлыкова Н.А., Тағаев А.М., Махмаджанов C., Дүйсен О. Органикалық тыңайтқыштардың мақта егістігіндегі топырақ құнарлылығына ықпалы. Топырақтану және агрохимия. 2026;(4):89-103. https://doi.org/10.51886/1999-740X_2026_4_89

For citation:


Smanov A.Zh., Atakulov T.A., Barlykova N.A., Tagaev A.M., Makhmadzhanov S., Duysen O. Effect of organic fertilizers on the fertility of cotton soils. Soil Science and Agrichemistry. 2026;(4):89-103. (In Kazakh) https://doi.org/10.51886/1999-740X_2026_4_89

Қараулар: 0

JATS XML


ISSN 1999-740X (Print)
ISSN 2959-3433 (Online)