Preview

Топырақтану және агрохимия

Топырақтану және агрохимия

Кеңейтілген іздеу

Жетісу облысының әртүрлі топырақ түрлерінің биологиялық белсенділігі мен топырақ денсаулығы көрсеткіштерін бағалау

https://doi.org/10.51886/1999-740x_2026_4_21

Толық мәтін:

Аңдатпа

Зерттеу барысында Жетісу облысының шалғынды сұр, тау бөктерінің ашық қарақоңыр, қара-қоңыр және таулы қара-қоңыр топырақтарының тың және жыртылған учаскелеріндегі гумусты горизонттардың биологиялық жаи -күи іне көктемгі және күзгі кезеңдерде кешенді бағалау жүргізілді. Негізгі физиологиялық-трофикалық топтарға жататын микроорганизмдердің саны қоректік орталарда өсіру арқылы, ферментативтік белсенділік ФДА-тест көмегімен, ал құрылымдық-морфологиялық сипаттамалар Пфаи ффердің шеңберлік хроматография әдісімен анықталды. Зерттеу нәтижесінде биологиялық көрсеткіштердің аи қын маусымдық және топырақ типіне баи ланысты өзгергіштігі анықталды: микроорганизмдердің жалпы саны 126,0×10⁶-дан 21,83×10⁶ КТБ/г топыраққа деи ін төмендеді. Актиномицеттер мен минералдық азот қосылыстарын паи даланатын бактериялардың ең жоғары саны тиісінше 180,0 және 174,67×10⁵ КТБ/г топырақты құрады. ФДА-белсенділіктің ең жоғары мәні 3 сағат ішінде 40,5 мкг флуоресцеин/г топырақты құрады. Шеңберлік хроматография нәтижелері бои ынша күзгі кезеңде CR көрсеткіші 21–27, OZ – 38–49, TR – 96–110 аралығында өзгерді, ал концентрлік сипаттамалар салыстырмалы тұрақтылық танытып, 5–6 сақинамен сипатталды. Тың топырақтар микроорганизмдердің жоғары биологиялық белсенділігімен сипатталды, ал жыртылған учаскелерде жерді паи далану сипатына баи ланысты микробиологиялық көрсеткіштердің өзгеруі баи қалды. Алынған нәтижелер топырақтардың биологиялық жаи -күи ін бағалау, олардың құнарлылығын сақтау және ұтымды паи далану шараларын негіздеу кезінде микробиологиялық, физикалық және химиялық көрсеткіштерді кешенді түрде ескерудің маңыздылығын аи қындаи ды. 

Авторлар туралы

Р. Аипова
Ө.О. Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты
Қазақстан

050060, Алматы, әл-Фараби даңғылы, 75В



А. А. Құрманбаев
Ө.О. Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты
Қазақстан

050060, Алматы, әл-Фараби даңғылы, 75В



Ш. Г. Ермек
Ө.О. Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты
Қазақстан

050060, Алматы, әл-Фараби даңғылы, 75В



А. К. Аманбосын
Ө.О. Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты
Қазақстан

050060, Алматы, әл-Фараби даңғылы, 75В



С. И. Танирбергенов
Ө.О. Оспанов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты
Қазақстан

050060, Алматы, әл-Фараби даңғылы, 75В



Әдебиет тізімі

1. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO), Intergovernmental Technical Panel on Soils. Status of the World’s Soil Resources: Main Report. – Rome: FAO, 2015. – 608 p.

2. Saparov A. S. Plodorodie pochvy i produktivnost' kul'tur. – Almaty: Izd-vo OO «DOIVA», 2006. – 244 s.

3. Ten Kh.M. Zakonomernosti formirovaniya i stabilizatsiya mikrobiotsenozov v pochve. - M.: Nauka, 1983. - 104 p.

4. Morales S.E., Cosart T.F., Johnson J.V., Holben W.F. Extensive phylogenetic analysis of a soil bacterial community illustrates extreme taxon evenness and the effects of amplicon length, degree of coverage, and DNA fractionation on classification and ecological parameters // Applied and Environmental Microbiology. - 2009. - Vol. 75. - P. 668–675.

5. Brevik E.C., Burgess L.C. Soils and Human Health // European Journal of Soil Science. - 2013. - Vol. 64. - P. 391–400.

6. Carneiro A.M., Campos J.O. The use of Pfeiffer chromatography as a tool for evaluating agroecological management in an agricultural property in the municipality of Boqueira o – PB // International Journal of Semiarid. - 2021. - Vol. 4. - P. 139–149.

7. Bekhit N., Faraoun F., Bennabi F., Ayache A., Toumi F., Lovynska V. Impact of Management Practices on Soil Organic Carbon Content and Microbial Diversity under Semi-Arid Conditions // Land. - 2025. - Vol. 14, № 5. - 19 p.

8. Graciano I., Matsumoto L.S., Deme trio G., Peixoto E.M. Evaluating Pfeiffer chromatography for its validation as an indicator of soil quality // Journal of Agricultural Studies. - 2020. - Vol. 8, № 3. - P. 420–446.

9. Bu nemann E.K., Bongiorno G., Bai Z., Creamer R.E., de Deyn G., van der Goede R., Fleskens L., Geissen V., Kuyper T.W., Ma der P., Pulleman M., Sukkel W., Brussaard L. Soil quality – a critical review // Soil Biology and Biochemistry. -2018. - Vol. 120. - P. 105–125.

10. ST RK ISO 18400-101-2018. Kachestvo pochvy. Otbor prob. Chast' 101. Skhema podgotovki i primeneniya plana. – Astana: RGP «KazInSt», 2018. – 36 s.

11. Dospekhov B. A. Metodika polevogo opyta: s osnovami statisticheskoy obrabotki rezul'tatov issledovaniy. –5-e izd., dop. i pererab. –M.: Agropromizdat, 1985. – 351 s.

12. Metody mikrobiologicheskogo kontrolya pochvy: metodicheskie rekomendatsii. – M.: Federal'nyy tsentr gossanepidnadzora Minzdrava Rossii, 2004. – 21 s.

13. Kamysheva K. S. Mikrobiologiya, osnovy epidemiologii i metody mikrobiologicheskikh issledovaniy: uchebnoe posobie dlya studentov srednego professional'nogo obrazovaniya. – Rostov n/D: Feniks, 2016. – 346 s.

14. Green V.S., Stott D.E., Diack M. Assay for fluorescein diacetate hydrolytic activity: Optimization for soil samples // Soil Biology and Biochemistry. - 2006. - Vol. 38, № 4. - P. 693–701.

15. Kokornaczyk M.O., Primavera F., Luneia R., Baumgartner S., Betti L. Analysis of soils by means of Pfeiffer’s circular chromatography test and comparison to chemical analysis results // Biological Agriculture and Horticulture. -2017. - Vol. 33, № 3. - P. 143–157.

16. Restrepo Rivera J., Pinheiro S. Cromatografía: imagenes de vida y destruccion del suelo. - Cali: Impresora Feriva, 2011. - 252 p.


Рецензия

Дәйектеу үшін:


Аипова Р., Құрманбаев А.А., Ермек Ш.Г., Аманбосын А.К., Танирбергенов С.И. Жетісу облысының әртүрлі топырақ түрлерінің биологиялық белсенділігі мен топырақ денсаулығы көрсеткіштерін бағалау. Топырақтану және агрохимия. 2026;(4):21-31. https://doi.org/10.51886/1999-740x_2026_4_21

For citation:


Aipova R., Kurmanbaev A.A., Yermek Sh.G., Amanbossyn A.K., Tanirbergenov S.I. Assessment of biological activity and soil health parameters of various soil types in the Zhetysu region. Soil Science and Agrichemistry. 2026;(4):21-31. https://doi.org/10.51886/1999-740x_2026_4_21

Қараулар: 0

JATS XML


ISSN 1999-740X (Print)
ISSN 2959-3433 (Online)