ШӨЛДІ, ТАУ БӨКТЕРІНДЕГІ ЖАРТЫЛАЙ ШӨЛДІ (ТІК), ЖАРТЫЛАЙ ШӨЛДІ (ЕНДІК) ЖӘНЕ ҚҰРҒАҚ ДАЛА АЙМАҚТАРЫНДА ГАЖ-ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ҚОЛДАНА ОТЫРЫП, ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЖАЙЫЛЫМДАРЫНДАҒЫ СОРТАҢ ЖЕРЛЕРДІ ЦИФРЛАНДЫРУ

Қазақстанда цифрлық технологиялар негізінде жайылымдардың сортаң жерлерін басқару мен мониторингтеудің ғылыми-әдістемелік және практикалық тәсілдері қалып-тасу сатысында және одан әрі дамытуды талап етеді. Авторлар Қазақстанның ауыл шаруашылығы жерлерін цифрландыру және ақпараттық деректер базасын құру үшін жайылымдардағы сортаң жерлерді жерүсті зерттеу деректерін әзірледі және пайдаланды. Республиканың 12 әкімшілік облысының аумағын қамтитын маршруттар бойынша дала жұмыстары арқылы жайылымдардағы сортаң жерлердің қазіргі жағдайы зерттелді. Шөлді, тау бөктеріндегі жартылай шөлді (тік), жартылай шөлді (ендік) және құрғақ дала аймақ-тарының сортаң жайылымдарының Дерекқоры жасалды, оған мынадай көрсеткіштер кіреді: топырақтың түрі мен кіші түрі, профиль морфологиясы, гумустың және қоректік заттардың, суда еритін тұздардың құрамы, гранулометриялық құрамы, сіңірілген негіздері және катион алмасу сыйымдылығы.

1. Токаев К.К. Послание народу Казахстана «Казахстан в эпоху искусственного интеллекта: актуальные задачи и их решения через цифровую трансформацию» // Казахстанская правда. - 2025. - 09 сентября. - № 173 (30551).

2. Сводный аналитический отчет о состоянии и использования земель Республики Казахстан, МСХ РК Комитет по управлению земельными ресурсами, Астана, 2023. – 336 с.

3. Малахов Д. В., Витковская И. С., Батырбаева М. Ж. Методические подходы к изучению опустыненной степи Казахстана: перспективы использования некоммерческих данных ДЗЗ // Вопросы степеведения. – 2021. – № 2. – С. 19-33.

4. Конюшкова М. Цифровое картографирование почв солонцовых комплексов Северного Прикаспия. – Litres, 2018.

5. Compton J. Tucker. Red and photographic infrared linear combinations for monitoring vegetation // Remote Sensing of Environment. - 1979. - Vol. 8. - № 2. - P. 127-150. - DOI: 10.1016/0034-4257(79)90013-0.

6. Mukhamediev R.I., Merembayev T., Kuchin Y., Malakhov D., Zaitseva E., Levashenko V., Popova Y., Symagulov A., Sagatdinova G., Amirgaliyev Y. Soil Salinity Estimation for South Kazakhstan Based on SAR Sentinel-1 and Landsat-8,9 OLI Data with Machine Learning Models // Remote Sensing. - 2023. - Vol. 15. - № 17. - Art. 4269. - DOI: 10.3390/rs15174269.

7. Huete A., Didan K., Miura T., Rodriguez E.P., Gao X., Ferreira L.G. Overview of the radiometric and biophysical performance of the MODIS vegetation indices // Remote Sensing of Environment. - 2002. - Vol. 83. - № 1-2. - P. 195-213. - DOI: 10.1016/S0034-4257(02)00096-2.

8. Jiang Z., Huete A.R., Didan K., Miura T. Development of a two-band enhanced vegetation index without a blue band // Remote Sensing of Environment. - 2008. - Vol. 112. - № 10. - P. 3833-3845. - DOI: 10.1016/j.rse.2008.06.006.

9. Allbed A., Kumar L. Soil salinity mapping using remote sensing and GIS // Advan-ces in Remote Sensing. - 2013. - Vol. 2. - P. 373-385. - DOI: 10.4236/ars.2013.24040.

10. Allbed A., Kumar L., Aldakheel Y.Y. Assessing soil salinity using soil salinity indices derived from Landsat 8 OLI imagery // Remote Sensing. - 2014. - Vol. 6. - № 10.

11. - P. 1137-1157.

12. Lhissoui R., Harti A.E., Chokmani K. Mapping soil salinity in irrigated land using optical remote sensing data // Eurasian Journal of Soil Science. - 2014. - Vol. 3. - № 2. - P. 82-88. - DOI: 10.18393/ejss.84540.

13. Metternicht G.I., Zinck J.A. Remote sensing of soil salinity: potentials and constraints // Remote Sensing of Environment. - 2003. - Vol. 85. - № 1. - P. 1-20. - DOI: 10.1016/S0034-4257(02)00188-8.