Қостанаи облысының оңтүстік қара топырақтарында дәнді дақылдардың ауыспалы егісте сақтау технологиясы бои ынша жаздық бидаи ды өңдеу кезінде топырақтың су және тағамдық режимін зерттеу

Зерттеулер Заречное ауылының маңында орналасқан «Заречное» АШТС» ЖШС тәжірибелік учаскелерінде жүргізілді. Зерттелетін аумақтың ауыл шаруашылығын паи даланудың ұзақ тарихы бар және 2001 ж. бастап нөлдік өңдеуге негізделген үнемдеу егіншілік жүи есі енгізілді. 2023 ж. бастап зерттеу 4 танапты дәнді дақылдардың ауыспалы егісімен далалық тәжірибе жүргізілді: гербицидтік сүрі жер – бидаи – бидаи – бидаи . Нөлдік өңдеу технологиясы қолданылады. Дақыл ретінде Омская 18 сортының жаздық бидаи ы қолданылады. 2024 ж. дәнді дақылдардың ең жоғары өнімділігі дәнді дақылдардың ауыс-палы егісіндегі гербицидтік сүрі жерден кеи ін бірінші дақыл егу үшін паи даланылатын учаскелерде тіркелді – 27,47 ц/га. Дәнді дақылдардың ауыспалы егісін талдау сүрі жерден кеи інгі бірінші дақыл ретінде өсірілген жаздық бидаи дың сапаның екінші класына жатқызылғанын көрсетті. Сүрі жерден кеи ін екінші және үшінші дақыл ретінде өсірілген бидаи ақ уыздың төмен деңгеи іне баи ланысты үшінші сапа класына тиесілі.

1. Zakieva A.A., Tokenova A.M., Dosmaғanbetova A.O., Nesіpxan M.E. Sheteldіk selekciyanyn bidaj sorttarynyn bejіmdelu kabіletіn bagalau // Mnogoprofilnyj nauchnyj zhurnal Kostanajskogo regionalnogo universiteta im. A. Bajtursynova «3i: intellect, idea, innovation – intellekt, ideya, innovaciya». – 2024. – № 4. – S. 95-100. – DOI: https:// doi.org/10.52269/22266070_2024_4_95.

2. Ermakova O.V., Yashhenko S.N. Struktura urozhaya yarovoj myagkoj pshenicy v zavisimosti ot srokov poseva // Strategicheskie resursy Tyumenskogo APK: lyudi, nauka, tekhnologii: sb. tr. LIX mezhdunar. nauch.-prakt. konf. studentov, aspirantov i molodykh uchenykh. – Tyumen, 2024. – S. 5-11.

3. Vasilevskij V.D., Kuz`mina E.S. Zavisimost` sroka poseva myagkoj yarovoj pshenicy ot dinamiki solnechnoj aktivnosti v yuzhnoj lesostepi Zapadnoj Sibiri // Agrarnaya nauka v realizacii doktriny prodovolstvennoj bezopasnosti Rossijskoj Federacii. Sbornik statej Vserossijskoj (nacionalnoj) nauchno-prakticheskoj konferencii, posvyashhyonnoj 100-letiyu osnovaniya otdela zemledeliya SibNIISX. – Omsk, 2024. – S. 137-144.

4. Batudaev A.P., Cydypov B.S., Sobolev V.A. Nauchnye issledovaniya srokov poseva yarovoj pshenicy v usloviyax Zabajkalya // Vestnik Buryatskoj gosudarstvennoj selskokhozyajstvennoj akademii im. V.R. Filippova. – 2020. – №2 (59). – S. 160-168. – DOI: https://doi.org/10.34655/bgsha.2020.59.2.022.

5. Morozov V.I., Tojgildin A.L., Sharonova E.M. Urozhajnost yarovoj pshenicy i kachestva zerna pri biologizacii sevooborotov lesostepi Povolzhya // Vestnik Izhevskoj GSXA. – 2009. – № 1. – S. 45-48.

6. Lobkov V.T. Opyt Orlovskoj oblasti v razrabotke i prakticheskoj realizacii biologizirovannyx sistem zemledeliya // Zernobobovye i krupyanye kultury. – 2017. – №2 (22). – S. 55-59.

7. Loshakov V.G. Zeleny`e udobreniya v zemledelii Rossii (k 150-letiyu so dnya rozhdeniya D.N. Pryanishnikova). – M.: VNIIA, 2015. – 300 s.

8. Loshhinina A.E. Sravnitelnaya ocenka agrotexnologij raznoj intensivnosti i urozhajnost polevyx kultur v usloviyax Verxnevolzhya: dis. … kand. s.-x. nauk: 06.01.01; [Mesto zashhity: Ros. gos. agrar. un-t]. – Moskva, 2017. – 140 s.

9. Seminchenko E.V. Balans gumusa, elementov pitaniya i produktivnost biologizirovannyx sevooborotov // Permskij agrarnyj vestnik. – 2018. – № 2 (22). – S. 89-94.

10. Kozlova L.M., Popov F.A., Noskova E.N. Sevooborot kak glavnyj faktor adaptivnolandshaftnogo ispolzovaniya zemel // Vestnik Marijskogo gosudarstvennogo universiteta. Seriya «Selskoxozyajstvennye nauki. Ekonomicheskie nauki». – 2020. – № 6. – S. 295-304. – DOI: https://doi.org/10.30914/2411-9687-2020-6-3-295-303.

11. Nemcev S.N., Sharipova R.B. Ocenka agrometeorologicheskix pokazatelej atmosfernyx zasux i urozhajnosti zernovyx kultur v izmenyayushhixsya usloviyax regionalnogo klimata // Izvestiya Samarskoj gosudarstvennoj selskoxozyajstvennoj akademii. – 2020. – № 1. – S. 10-17.

12. Suxoveeva O.E`. Izmeneniya klimaticheskix uslovij i agroklimaticheskix resursov v Centralnom rajone Nechernozemnoj zony // Vestnik Voronezhskogo gosudarstvennogo universiteta. Seriya «Geografiya. Geoekologiya». – 2016. – № 4. – S. 41-49.

13. Sharipova R.B. Tendencii izmeneniya klimata i agroklimaticheskix resursov Ulyanovskoj oblasti i ix vliyanie na urozhajnost zernovyx kultur; Samarskij federalnyj issledovatelskij centr RAN, Ulyanovskij nauchno-issledovatelskij institut selskogo xozyajstva. – Ulyanovsk: Ul`yanovskij gosudarstvennyj texnicheskij universitet, 2020. – 137 s.

14. Roychowdhury Rajib, Choudhury Shuvasish, Hasanuzzaman Mirza, Srivastava Sangeeta // Sustainable Agriculture in the Era of Climate Change. – 2020. – 690 p. – DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-030-45669-6.

15. Uprety D., Reddy V.R., Mura J.D. Climate Change and Agriculture: A Historical Analysis. – 2019. – 88 p. – DOI: https://doi.org/10.1007/978-981-13-2014-9.

16. Popova E.N., Popov I.O. Klimaticheskie faktory, opredelyayushchie granicy arealov vreditelej i vozbuditelej boleznej selskokhozyajstvennykh rastenij, i raschetnye metody ocenki izmeneniya arealov pri izmenenii klimata // Problemy ekologicheskogo monitoringa i modelirovaniya ekosistem. – 2013. – T. 25. – S. 175-204.

17. Tojgildin A.L., Podsevalov M.I., Tojgildina I.A., Ayupov D.E., Mustafina R.A. Bobovye predshestvenniki, obrabotka pochvy i zashhita rastenij v agrotexnologiyax yarovoj pshenicy Srednego Povolzh`ya // Izvestiya Timiryazevskoj selskoxozyajstvennoj akademii. – 2021. – № 5. – S. 77-88. – DOI: https://doi.org/10.26897/0021-342X-2021-5-77-88.

18. Mamykın E.V., Filonov V.M., Nazdrachev Ya.P., Nazarova P.E. Effektivnost primeneniya mineralnykh udobrenij pod yarovuyu myagkuyu pshenicu pri tradicionnom zemledelii // Pochvovedenie i agrokhimiya. – 2021. – № 3. – S. 55-64. – DOI: https:// doi.org/10.51886/1999-740X_2021_3_55.

19. Praktikum po zemledeliyu: ucheb. posobie / pod red. S.A. Vorobeva. – 4-e izd., dop. i pererab. – M., 1971. – 311 s.

20. Yushkevich L.V., Shchitov A.G., Pakhotina I.V. Urozhajnost i kachestvo zerna yarovoj pshenicy v zavisimosti ot tekhnologii vozdelyvaniya v lesostepi Zapadnoj Sibiri // Zemledelie. – 2019. – № 1. – S. 32-34. – DOI: https://doi.org/10.24411/0044-3913-2019-10109.