Агроклиматтық факторлардың гумин, органо-минералды тыңайтқыштардың тиімділігіне және жаздық арпаның өнімділігіне әсері

Жаздық арпа – жоғары икемділігімен, тез пісетіндігімен және шаруашылықта кеңінен қолданылуымен ерекшеленетін стратегиялық маңызы бар дәнді дақылдардың бірі. Қазақстанда жаздық арпаның егіс алқабы 2 млн гектардан асады. Тәлімі жер жағдайында жаздық арпаның өсуі мен дамуына гуминді тыңайтқыштардың әсерін іріктеу және зерттеу өзекті ғылыми міндет болып табылады. Біздің далалық және зертханалық зерттеулеріміздің нәтижелері бойынша, гуминді тыңайтқыштарды қолдану гумуспен және жылжымалы макроэлементтермен төмен қамтамасыз етілген ашық сұр топырақтарында жаздық арпаның өсуі мен дамуына оң әсер етеді. Гуматтар топырақ микробиотасын белсендіреді, топырақ ылғалын тұрақтандырады және қоректік заттардың сіңірілуін арттырады. Алайда масақтану – дәннің толысу кезеңінде орташа тәуліктік температураның күрт жоғарылауы және топырақ ылғалдылығының төмендеуі салдарынан құрғақшылық жағдайында гуминді тыңайтқыштардың тиімділігі азаяды. Гуминді тыңайтқыштар қысқа вегетациялық кезеңі (75–80 күн) бар құрғақшылыққа төзімді жаздық арпа сорттарын өсіру, гуматтармен жапырақ арқылы үстеп қоректендіру және ұзақ мерзімді агрометеорологиялық болжамды ескере отырып бейімделген агротехниканы қолдану жағдайында өз тиімділігін сақтай алады.

1. Посыпанов Г. Растениеводство. Практикум: учеб. пособие. - 2015. - 255 с.

2. Бюро национальной статистики. Агентства по стратегическому планирова-нию и реформам Республики Казахстан [Электронный ресурс]. - Режим доступа: https://stat.gov.kz/ru/industries/business-statistics/stat-forrest-village-hunt-fish/.

3. Котиков M.В., Мельникова O.В., Мажидо T.М. Действие Гумистима на урожайность зерновых культур и картофеля // Агрономический вестник. - 2009. - № 3. – С. 36-38.

4. Гармаш Н.Ю., Гармаш Г.A. Методические подходы к оценке качества гуминовых препаратов // Агрономический вестник. – 2012. – № 4. – С. 17–19.

5. Орлов Д.С. Гуминовые вещества в биосфере. М.: Наука. 1997. - 237 с.

6. Лазарев В.И., Минченко Ж.Н. Рекомендации по применению гуминовых удобрений на посевах ярового ячменя: брошюра. – Курск: Курский федеральный аграрный научный центр, 2023. – 39 с.

7. Пачикин К.М., Ерохина О.Г., Адамин Г.К., Ершибулов А.К., Сонгулов Е.Е. Почвы предгорных равнин хребта Малай-Сары и их деградация // Почвоведение и агрохимия. – 2018. – № 4. – С. 5–21.

8. Яровой ячмень сорт «Байшешек», оригинатор ТОО «Красноводопадская сельскохозяйственная опытная станция» [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://baibolsyn.kz/ru/semena/yachmen-sort-baisheshek/, свободный.

9. Аринушкина Е.В. Руководство по химическому анализу почв. М.: МГУ, 1970. - 489 с.

10. МГС ГОСТ 5180-2015. Грунты. Методы лабораторного определения физических характеристик. – Режим доступа: https://files.stroyinf.ru/Data2/1/4293758/4293758554.htm.

11. Green V.S., Stott D.E., Diak M. Assay for fluorescein diacetate hydrolytic activity: optimization for soil samples // Soil biology and biochemistry. – 2006. – Vol.38. – P. 693-701.

12. Константинов Н.С. Совершенствование учета агроклиматических условий при оценке сельскохозяйственных земель // Проблемы экономики, 2011. - №1(12).- С. 45-54. - URL: https://cyberleninka.ru/article/n/sovershenstvovanie-ucheta-agrokli-maticheskih-usloviy-pri-otsenke-selskohozyaystvennyh-zemel.

13. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. – М.: Агропромиздат, – 1985.

14. – 351 с.

15. Митрофанов Д.В., Ткачева Т.А. Воздействие агрометеорологических условий, минеральных удобрений, предшественников и влажности почвы на урожайность зерна ярового ячменя в степной зоне южного Урала // Известия НВАУК. - 2021. - №4 (64). – С. 84-97.

16. Надпорожская М.А., Федорос Е.А., Трубицына Е.А., Абакумов Е.В. Действие гумусовых препаратов, полученных из активных илов сточных вод, на растения и почву // Biological Communications. 2012. - № 3. - С. 114-125.