Жамбыл облысының жағдайында қант қызылшасын өсіру кезінде биостимуляторлар мен микротыңайтқыштарды қолданудың ашық сұр топырақтың агрохимиялық қасиеттеріне әсері

Бұл жұмыста Жамбыл облысының ашық сұр топырақтарында жүргізілген зерттеулердің нәтижелері келтірілген, онда қант қызылшасына негізгі минералдық қоректену аясында биостимуляторлар мен микротыңайтқыштарды жапырақ арқылы енгізу кезінде топырақтың агрохимиялық қасиеттерінің өзгеруі қарастырылды. Өсімдіктерді жапырақ арқылы Amino Turbo, Acadian goldstar, Everbest Amino биостимуляторларымен және Boromol, Nitrogeno, Terra Organico микротыңайтқыштарымен өсудің әртүрлі фазаларында өңдеудің топырақтың агрохимиялық көрсеткіштеріне жанама әсері анықталды. Оларды қолдану суға еритін көміртек үлесін арттыруға ықпал ететіні көрсетілді. Қосымша жапырақ арқылы қоректендіру өсімдіктердің вегетация кезеңінде қоректік элементтердің максималды сіңірілуіне дейін азот пен фосфордың қолжетімді түрлерінің, сондай-ақ калийдің мөлшерін арттыруға мүмкіндік берді, бұл тамыржемістердің қосымша өнімін қамтамасыз етеді. Микроэлементтердің фазалық сезімталдығы байқалды: борды бір рет фондық енгізу жеткілікті, ал мырыш екі рет қолдануды қажет етеді. Ұсынылған схема – себу алдында NPK-фоны; 2–3 және 6–8 жапырақ фазасында Amino turbo және Boromol; қатар жапырақтану кезінде Nitrogeno және Terra organico – қоректік заттардың біркелкі түсуі мен сақталуын қамтамасыз етеді. Алынған деректер қант қызылшасын ашық сұр топырақтарда өсіру кезінде биостимуляторлар мен микротыңайтқыштарды қолданудың кешенді жапырақ қоректендіру схемасын енгізудің мақсатқа сай екенін растайды.

1. United Nations. Population [Elektronnyy resurs]. - Rezhim dostupa: https://www.un.org/ru/global-issues/population. - Data obrashcheniya: 25.06.2024.

2. Krause U., Koch H.-J., Maerlaender B. Soil properties effecting yield formation in sugar beet under ridge and flat cultivation// European Journal of Agronomy. – 2009. – Vol. 31, Issue 1. – P. 20–28.

3. Lebedeva M.P., Chizhikova N.P. Effect of fertilizers on agrochemical properties of soils and humus status// Eurasian Soil Science. – 2021. – Vol. 54, № 8. – P. 1041–1051.

4. Draycott A.P., Christenson D.R. Nutrient Management for Sugar Beet Production. – Wallingford: CABI Publishing, 2003. –P. 11-78.

5. Рекомендации по инновационным технологиям производства и хранения сахарной свёклы в условиях юго-востока Казахстана. – Астана, 2024. – 25 с.

6. Hans B., Vermeulen G.D., Tijink F.G.J., Koch H.-J., Märländer B. Analysis of soil characteristics, soil management and sugar yield on top and averagely managed farms growing sugar beet (Beta vulgaris L.) in the Netherlands// Soil and Tillage Research. – 2011. – Vol. 117. – P. 61–68.

7. Сычев В.Г., Шафран С.А. Агрохимические свойства почв и эффективность минеральных удобрений. – М.: ВНИИА, 2013. – 296 с.

8. Ильюшенко И.В. Оценка влияния агрохимических свойств чернозема обыкновенного на эффективность минеральных удобрений при внесении под сахарную свёклу// Плодородие. – 2014. – № 4. – С. 6–7.

9. Швыркина С.В. Влияние агрохимических свойств дерново-подзолистых и серых лесных почв на эффективность применения минеральных удобрений под картофель: автореф. дис. ... к.с.-х.н. – М.: ВНИИА, 2014. – 25 с.

10. Козеичева Е.С. Влияние агрохимических свойств почв Центрального Нечерноземья на эффективность азотных удобрений: автореф. дис. .. к.б.н. – М.:ВНИИА,2011. – 23 с.

11. Ivanova E.A., Kudeyarov V.N. The role of organic matter in maintaining agrochemical soil properties// Eurasian Soil Science. – 2023. – Vol. 56, № 3. – P. 354–363.

12. Shoba S.A., Khokhryakova O.N. Long-term effects of different fertilizer systems on soil fertility and crop yields// Agronomy Research. – 2021. – Vol. 19, № 3. – P. 1234–1245.

13. Аринушкина Е.В. Руководство по химическому анализу почв. – М.: МГУ, 1962. – 491 с.

14. Александрова Л.Н., Найденова О.А. Лабораторно-практические занятия по почвоведению. – Л.: Агропромиздат, 1986. – 295 с.

15. Ермаков В.В. Гумусовое состояние почв и плодородие// Почвоведение. – 2015.

16. Тугушева А.А., Трофимов С.Я. Биологическая активность почв в зависи-мости от содержания гумуса// Агрохимия. – 2018. - №4. –C. 17-23.

17. Sun R., et al. Soil restoration using organic amendments: impact on water-soluble organic matter and microbial functions// Applied Soil Ecology. – 2019. – Vol. 139. – P. 85–93.

18. Lehmann J., Kleber M. The contentious nature of soil organic matter// Nature. – 2015. – Vol. 528. – P. 60–68.

19. Щедрин В.Н., Докучаева Л.М., Юркова Р.Е. Гумусное состояние различных типов почв при длительном орошении// Научн. журн. Рос. НИИ проблем мелиорации. – 2017. – № 4(28). – С. 1–19.

20. Molnar D., et al. Effects of nitrogen rates on yield and quality of sugar beet// Field Crops Research. – 2019. – Vol. 235. – P. 66–74.

21. Ukalska-Jaruga A., Siebielec G., Siebielec S., Pecio M. The impact of exogenous organic matter on wheat growth and mineral nitrogen availability in soil// Agronomy. – 2020. – Vol. 10. – P. 13-14.

22. Fixen P.E., et al. Phosphorus: agri-food systems and global sustainability// Plant and Soil. – 2015. – Vol. 396. – P. 1–4.

23. Shen J., et al. Phosphorus dynamics: from soil to plant// Plant Physiology. – 2011. – Vol. 156, № 3. – P. 997–1005.

24. Zörb C., Senbayram M., Peiter E. Potassium in agriculture – status and perspectives// Journal of Plant Physiology. – 2014. – Vol. 171, № 9. – P. 656–669.

25. Römheld V., Kirkby E.A. Research on potassium in agriculture: needs and prospects// Journal of Plant Nutrition and Soil Science. – 2010. – Vol. 173, № 4. – P. 565–572.

26. Пигорев И.Я., Кондратова Е. Влияние микроудобрений на урожай и качество сахарной свёклы// Инновационная деятельность в модернизации АПК. – 2017. – С. 116–120.

27. Wimmer M.A., Eichert T. Mechanisms for boron deficiency-mediated changes in plant development// Plant and Soil. – 2013. – Vol. 371, № 1–2. – P. 31–52.

28. Азаренко Ю.А. Содержание и распределение бора в почвах и растениях геохимических сопряженных ландшафтов лесостепи Ишим-Иртышского между-речья// Современные проблемы науки и образования. – 2017. – № 4. – С. 10.

29. Alloway B.J. Zinc in soils and crop nutrition. – Brussels: International Zinc Association (IZA), 2008. - P. 13-18.